Het moet een paar jaar geleden zijn geweest. Ik luisterde naar de podcast Car Talk van Click en Clack, the Tappet Brothers, op NPR. Hierin werd bovenstaand principe haarfijn uitgelegd aan de hand van een voorbeeld, uiteraard betrekking hebbend op hun eigen werkplaats.
Mevrouw, laten we haar Mrs. Jones noemen, had haar 2008 Chevy Silverado voor groot onderhoud bij de shop gebracht. Met 200k miles op de teller bleek dit geen overbodige luxe. De factuur van USD 850 bleek gezien het voorgaande een koopje, tot mevrouw de dag erna belde dat de achteras onder de auto gevallen was. Volgens haar een logisch gevolg van het gepleegde onderhoud …. Post hoc ergo propter hoc.
De uitdrukking die u zoekt is: “…wil dat nog niet zeggen dat het een door het ander komt.” Of: “dat het een het ander veroorzaakt”.
In de wetenschap en filosofie staat dit bekend als de post hoc ergo propter hoc-drogreden (Latijn voor: “na dit, dus door dit”). Het loutere feit dat gebeurtenis B plaatsvindt ná gebeurtenis A, bewijst niet dat A de oorzaak is van B.
Dit komt doordat de timing toevallig kan zijn, of omdat beide gebeurtenissen simpelweg het gevolg zijn van een derde, onzichtbare factor (C).
Causaliteit niet verwarren met synchroniciteit
Van synchroniciteit is sprake wanneer twee of meer gebeurtenissen min of meer tegelijkertijd optreden in een voor de betrokkene zinvol verband, zonder dat er aantoonbaar sprake is van een oorzakelijk verband.
Of volgens WIKI:
Post hoc ergo propter hoc is een klassieke drogreden, verwant met cum hoc ergo propter hoc (met dit, dus vanwege dit). Deze uitdrukking is Latijn en betekent letterlijk: “hierna, dus hierdoor”.
Bij deze drogreden wordt uitgegaan van een situatie waarin verschijnsel B zich voordoet nadat verschijnsel A zich net heeft voorgedaan. Dan wordt ten onrechte de gevolgtrekking gemaakt dat B het gevolg is van A. Dit is een drogreden omdat het heel goed mogelijk is dat deze overeenkomst qua tijdstip toevallig is, of dat A en B beide het gevolg zijn van een derde verschijnsel C.
Oké, nog een voorbeeld dan …..
“Telkens nadat Kritias voor de tempel tot Zeus heeft gebeden, vindt hij bij thuiskomst een zak met eten voor de deur. Dus moet het verschijnen van dit eten wel het gevolg zijn van zijn gebeden.”
De fout ligt hierin: de genoemde causale verklaring kan weliswaar de genoemde verschijnselen verklaren, maar er zijn nog andere verklaringen mogelijk die veel waarschijnlijker zijn. Zie Ockhams scheermes. Een filosofisch principe dat stelt dat de eenvoudigste verklaring of hypothese met de minste aannames meestal de juiste is. Het principe is vernoemd naar de 14e-eeuwse filosoof Willem van Ockham en wordt ook wel de wet van de spaarzaamheid genoemd.
Een of andere liefdadige instelling zou bijvoorbeeld op gezette tijden eten kunnen uitdelen aan behoeftige personen. Als dit tijdstip toevallig samenvalt met het tijdstip waarop Kritias altijd gaat bidden, komt hij dus tot een foutieve gevolgtrekking.
Dat B na A gebeurt, maakt A dus nog niet tot de schuldige. Ook niet als dat op het eerste gezicht verdraaid logisch lijkt.